یکی از جذابیتهای هنر در سرزمینهایی با تمدن چند هزار ساله، روایتهای فرهنگی نهفته شده در دل آنها است. بگذارید با یک مثال کمی بیشتر توضیح دهیم! هنر قالیبافی را در نظر بگیرید، این هنر در سرزمین کهن ایران به عنوان هنر ملی شناخته میشود. بررسی و موشکافی یک فرش دستباف ایرانی شما را در مسیر شناخت بسیاری از باورها، فرهنگها و حتی آداب و رسوم ایرانی قرار میدهد. به عبارتی دیگر هنر قالی بافی و یک قالی ایرانی میتواند شناسنامه فرهنگی ایرانیان باشد. در این قسمت از مجله فرش بوم به سراغ یکی از معروفترین طرح درختی فرش، یعنی قالی سروی میرویم تا این بار با استفاده از فرش دستباف، با یکی از نمادهای ارزشمند فرهنگ ایرانی آشنا شویم و دریابیم چرا قالیبافان ایرانی در فرشهای خود نقش سرو میبافند؟چراکه فرشها زبان خاموش باورها و خواستههای ایرانیان در گذر زمان هستند. تا انتهای این مقاله مجله فرشبوم با ما همراه باشید.
|
جهت بازدید از بزرگترین بازار فرش دستباف اینجا کلیک کنید
|
معناشناسی نماد سرو در فرهنگ ایران
تنها با نیمنگاهی به تاریخ و فرهنگ باستانی ایران، میتوان شاهد اهمیت درخت سرو بود. در بسیاری از آیینهایی باستانی همچون زرتشتیت، سرو درختی مقدس بوده و در آتشکدهها کاشته میشد. در دوران هخامنشی نقش سرو در حجاریها راه پیدا کرد و برای زینت بخشیدن به فضای کاخهای سلطنتی به کار میرفت.
ادبیات ایرانی نیز فضای است که درخت سرو در آن نقش پررنگی دارد؛ شاید معروفترین آن مربوط به داستان سیاوش در کتاب شاهنامه فردوسی باشد. سیاوش، پسر کیکاووس شاه ایران، شاهزادهای پاکسرشت و بیگناه بود که در گرداب تهمت و سیاست قربانی و به فرمان افراسیاب، پادشاه توران، ناجوانمردانه کشته شد و خون پاکش بر خاک ریخت. به گفته فردوسی، از همان خاکِ آغشته به خون سیاوش، سروی راستقامت رویید؛ درختی که قامتش به پاکی او و سبزیاش به جاودانگیاش گواهی میدهد. این سرو که به «سرو سیاوشان» معروف است، در فرهنگ ایرانی نشانه جاودانگی و حق پایدار است. داستان سیاوش یکی از تاثیرگزارترین نمودهای تقدس سرو در باور ایرانی است. جایگاه ویژه این نماد و مفاهیم عمیق نهفته در آن باعث شد که این طرح برای هزارههای مختلف در هنر و ادبیات ما باقی بماند.
تاریخچه فرش دستباف سروی
نقش سرو خیلی زود وارد صنعت فرش بافی روستایی و شهری شد. می توان گفت از دورههای اولیه شکلگیری فرش، ایرانیان همواره از این نقش بهره بردند و به مرور طراحی و نقشهی آن تکامل یافت. اصفهان، کاشان، کرمان و مناطق عشایری فارس از جمله مکان هایی هستند که بافت انواع قالی سروی در آن رواج دارد.
نقش سرو در گذر زمان
همان طور که گفته شد سال ها است که از نقش سرو در هنرهای مختلف استفاده می شود ، جالب است بدانید که با گذر زمان به دلیل مسائل سیاسی، فرهنگی و از طرف دیگر فراهم کردن شرایط سازگاری بیشتر با آثار هنری و زینتی که فضای محدود تری داشتند، نقوش سروی را خمیده کردند که به مرور به نقش بته جقه معروف شد. نکته ای که لازم است راجع به خمیدگی سرو در نقش بته جقه دانست این است که خمیدگی نقش نشان از شکست نبوده و پایداری در دل سختی، بدون شکستن را یادآور می شود.
ویژگیهای ظاهری فرش دستباف سروی
از لحاظ ظاهری و طراحی نقشه سروی، عموما بیشتر قالیهای سروی از یک الگو الهام میگیرند. در این گونه فرشها درخت سرو به صورت کشیده و عمودی طراحی میشود. درخت سرو در 90 درصد فرشها انحنایی نداشته چراکه ایستادگی آن نشانی از پایداری در فرهنگ ایزانی است. از دیگر دلایل این موضوع ایجاد تضاد با خطوط افقی زمینه فرش است که زیبایی به همراه دارد.
از دیگر ویژگیهای ظاهری این نقشه انتخاب رنگ آن است. درخت سرو بایستی رنگی تیرهتر نسبت به زمینه فرش داشته باشد چراکه در طراحی این نقشه اهمیت دارد که نقش سرو برجستگی بصری بیشتری داشته باشد.
در قالی سروی نقش درخت به تنهایی بافته نمیشود. وجود عناصر مکمل درخت که معمولا نقوش پرندگان، گل یا بوته و گاهی آب است، از دیگر ویژگیهای این فرش به شمار میآید.
نقوش سرو در فرشها همیشه به صورن فرد نبوده و در نقشهی یک قالی سروی میتواند دو درخت و یا حتی به صورت افشان و سرو های تکرار شونده طراحی شوند.
یکی از طرحهای معروف سروی که در بازار فرش ایران به ویژه در بازار فرش کرمان پر طرفدار است، فرش سرو و طاووس نام دارد که پیش از این در مقالهای آن را به مخاطبان مجله فرشبوم معرفی کردهایم. برای آشنایی بیشتر با این اثر هنری متفاوت خواندن این مقاله را از دست ندهید.
لینک به مقاله: معرفی قالیچه سرو و طاووس کرمان
چرا ایرانیان فرش دستباف با نقش سرو را انتخاب میکنند؟
واقعیت این است فرش هیچگاه برای ایرانیان تنها یک کف پوش یا حتی وسیلهای مصرفی یا زینتی نبوده است. هرچند فرش در کف خانه گسترده میشود اما از ارزش بسیار والایی برخوردار بوده و همواره روایتگرِ باورها و آرمانهای زندگی ایرانی میباشد. از همین نظر بدیهی است که درخت سر به عنوان یکی از معروف ترین نمودهای ایرانی، به سرعت وارد هنر ملی ایرانیان، قالی بافی شده و با اقبال عمومی روبهرو شود.نماد گرایی در دکوراسیون به فضاهای گوناگون محل زندگی ارزش و عمق میبخشند و این همان چیزی است که بسیاری از ایرانیان با انتخاب و خرید فرش دستباف سروی به دنبال آن هستند.
این اصالت فرهنگی، بار معنایی و از طرفی پیچیدگی طراحی مختص به خود بر ارزش هنری و اقتصادی . این فرشها افزوده و خرید فرش سروی می تواند یک سرمایه گزاری هوشمندانه نیز باشد. این طرح معمولا مورد توجه بازارهای بین المللی و کلکسیونرها نیز قرار می گیرد.
سخن پایانی
در این مقاله از مجله فرشبوم، یکی از نمادینترین طرحهای فرش دستباف ایرانی را با یکدیگر بررسی کردیم. همانطور که میدانیم، زیبایی که فرشهایی با نقوش سرو نمایان است، هر سلیقهای را راضی میکند؛ علاوه بر این، فضایی که در آن گسترده شده، علاوه بر زیبایی ارزش و معنای عمیقی میبخشد. همنشینی بیدردسر و کم نظیر فرشهای سروی با سبکهای مختلف دکوراسیون، آنها را تبدیل به یک انتخاب مطمئن در بازار فرش ایران کرده است. فرش بوم، مرجع آنلاین خرید فرش دستباف شما را به بهترین حجرههای فرش فروشی ایران متصل میکند تا به راحتی و به صورن آنلاین فرش سروی خود را پیدا و درب منزل تحویل بگیرید.
نوشته: مریم مصطفوی
