یک فرش اصیل ایرانی چیزی فراتر از یک پوشش برای کف است؛ پارهای از تاریخِ بافتهشده و اثری هنری و کاربردی است که برای هزاران سال قلب خانهها را تسخیر کرده است. اما دنیای فرشهای سنتی میتواند کمی ترسناک باشد، بهویژه وقتی با برچسب قیمتهای بعضاً گران فرشهای کاملاً نو مواجه میشوید.
در اینجاست که دنیای پرجنبوجوش و هیجانانگیز بازار دستدوم وارد میشود. خرید یک فرش وینتیج (قدیمی) یا آنتیک ایرانی، صرفاً تصمیمی از روی صرفهجویی نیست؛ بلکه اغلب انتخابی هوشمندانه برای خبرگان و عاشقان طراحی است. اگرچه خرید یک فرش کاملاً نو میتواند انتخاب زیبایی باشد، اما جادوی خاصی وجود دارد که تنها در بازار دستدوم یافت میشود. یک فرش وینتیج یا آنتیک ایرانی صرفاً یک کفپوش نیست؛ بلکه یک «بازمانده» است. بومی از تاریخِ بافتهشده که شاهد دههها زندگی، گفتگو و محافل خانوادگی بوده است.
در ادامه مجله فرش بوم، به دلایل انتخاب فرش دستدوم و نکات ضروری برای پیمودن این مسیر کاملا میپردازیم. با ما همراه باشید.
چرا دستدوم؟ ارزشِ قدمت
فرشهای قدیمی فرای قیمت پایینتر، اغلب کیفیت بالاتری نسبت به تولیدات مدرن دارند.
• جلای زمان (پتینه): همانطور که چرم مرغوب با گذشت سالها زیباتر میشود، پشم باکیفیت نیز با افزایش سن بهبود مییابد. دههها پا خوردن ملایم، الیاف پشم را صیقل داده و درخشندگی خیرهکنندهای ایجاد میکند که به آن «پتینه» میگویند؛ چیزی که فرشهای نو هرگز نمیتوانند تقلید کنند.
|
جهت مشاهده بازار خرید فرش دستباف دست دوم و پاخورده اینجا کلیک کنید
|
• رنگ و پشم برتر: فرشهایی که پیش از رونق تجاری دهههای ۸۰ و ۹۰ میلادی بافته شدهاند، اغلب از پشم دستریس و رنگهای گیاهی طبیعی بهره بردهاند. این مواد با وقار پیر میشوند و به جای محو شدن نامنظم، به مرور زمان به رنگهایی ملایم و هماهنگ تبدیل میشوند.
• لوکسِ پایدار: خرید فرش قدیمی، نهایتِ دکوراسیون دوستدار محیطزیست است. شما در حال بازیافت یک اثر هنری بادوام هستید که نیازی به منابع جدید، آلایندگی کارخانهها و حملونقل بینالمللی کالاهای سنگین ندارد.
• حفظ ارزش سرمایه: درست مانند راندن یک ماشین صفرکیلومتر از نمایندگی، یک فرش نو هم به محض خرید، بخش زیادی از ارزش خود را از دست میدهد. اما یک فرش وینتیج باکیفیت، پیش از این افت قیمت خود را پشت سر گذاشته است. اگر هوشمندانه خرید کنید، یک قطعه قدیمی ارزش خود را حفظ کرده و حتی ممکن است با گذشت زمان گرانتر شود.
نکات کاربردی برای خرید قالی دست دوم
گشتزنی در حراجیها، فروشگاههای آنلاین (فرشبوم، مرجع انتخاب و بازار خرید فرش دستباف) و گالریهای فرش نیازمند چشمان تیزبین است. لازم نیست کارشناس باشید، اما باید اصول بازرسی را بدانید.
نکته ۱: تست «پشت فرش» (دستباف در مقابل ماشینی) مهمترین فاکتور این است که فرش حتماً دستباف باشد. شما فرش ایرانی را برای هنر دست انسان میخرید، نه خروجی یک ماشین.
• روش بررسی: گوشه فرش را برگردانید. در فرش دستباف، طرح پشت فرش تقریباً به وضوح و تمایزیِ روی آن است. شما باید هزاران گره کوچک و تکتک را ببینید.
• هشدار: اگر پشت فرش با یک لایه کرباس چسبانده شده پوشیده شده، یا اگر طرح پشت آن تار است و بافت فرش مانند یک توریِ کاملاً منظم به نظر میرسد، آن فرش ماشینی است. از آن بگذرید.
نکته ۲: «ابرش» را با آغوش باز بپذیرید (نقص نیست!) هنگام نگاه کردن به یک فرش قدیمی، ممکن است نوارهایی با سایههای کمی متفاوت در یک زمینه رنگی ببینید؛ مثلاً یک زمینه آبی که در طول فرش از رنگ یاقوتی به سرمهای تغییر میکند. به این پدیده «ابرش» میگویند. این اتفاق به این دلیل رخ میدهد که در طول ماههای بافت فرش، از دستههای مختلف پشم که با دست رنگ شدهاند استفاده شده است. ابرش در فرشهای دستدوم بسیار مطلوب است؛ زیرا ثابت میکند رنگها طبیعی هستند و پشم در دستههای کوچک و سنتی رنگ شده است. این ویژگی عمق بینظیری به فرش میدهد.
نکته ۳: یک فرش قدیمی باید نشانههایی از کارکرد داشته باشد. کمی رنگپریدگی یا کوتاه شدن پُرزها در نقاط پررفتوآمد به آن شخصیت میدهد. با این حال، از این موارد دوری کنید:
• پوسیدگی: این مورد مهلک است. فرش را به آرامی به جلو و عقب خم کنید. اگر احساس کردید سفت است، ترک میخورد یا صدای خرد شدن میدهد، الیاف زیرساخت (چله) پوسیدهاند. این فرش از هم خواهد پاشید.
• بیدزدگی فعال: با دقت به پشم نگاه کنید تا بخشهای نامنظمی را که پُرزهایشان از بین رفته پیدا کنید (انگار تا ته تراشیده شدهاند). به دنبال تارهای نازک یا پوستههای کوچک لارو بگردید. آسیبهای قدیمی قابل ترمیم هستند، اما هرگز نمیخواهید یک آلودگی فعال را به خانهتان ببرید.
• لکه: فرش را بو کنید. لکه ادرار به سختی از عمق الیاف پشم خارج میشود و میتواند به مرور زمان زیرساخت فرش را ضعیف کند.
نکته ۴: بررسی ریشهها و شیرازهها
• ریشهها: ریشه در واقع همان «تار» (اسکلت) فرش است که از انتها بیرون زده است. فرسوده بودن ریشه در فرشهای قدیمی عادی است. تا زمانی که گرههای بدنه اصلی فرش در حال باز شدن نباشند، ریشه کوتاه ایرادی ندارد.
• مرمت: پشت و روی فرش را برای پیدا کردن وصله یا رفوگری بررسی کنید. یک تعمیر حرفهای قابل قبول است و ارزش یک فرش تزئینی را چندان کم نمیکند. اما یک وصلهی ناشیانه که با چسب چسبانده شده، یک مشکل جدی است.
نکته ۵: کجا بخریم و چگونه چانه بزنیم؟
• فروشندگان معتبر: امنترین راه است. آنها فرشها را بررسی و تمیز کردهاند. قیمت بالاتری میپردازید، اما در عوض آسودگی خاطر و معمولاً امکان مرجوع کردن دارید. فرش بوم “مرجع انتخاب و بازار خرید فرش دستباف” است که محصولات مرغوب و معتبر همه فروشندگان از سراسر ایران را عرضه میکند و خریداران نیز میتوانند صدها تخته فرش دستباف از گونههای متنوع را به صورت آنلاین یکجا ببینند و مقایسه کنند و سپس برای از نزدیک دیدن و خریدن فرش های منتخب خود، به طور مستقیم با فروشنده تماس بگیرند و هماهنگ شوند.
• حراجیها و حراجهای خانگی: جایی که میتوانید شکار واقعی (قیمت عالی) داشته باشید، اما ریسک بالایی دارد. حتماً باید حضوری بررسی کنید.
• چانه زدن: در دنیای فرش، قیمتها به ندرت ثابت هستند. اگر در گالری یا بازار هستید، انتظار میرود که مودبانه چانه بزنید. با پیشنهادی ۲۰ تا ۲۵ درصد کمتر از قیمت اولیه شروع کنید.
سخن پایانی
آوردن یک فرش دستدوم ایرانی به خانه، چیزی فراتر از یک معامله است؛ این یک «بهفرزندی گرفتن» است. شما متولیِ اثر هنری میشوید که دههها پیش، شاید در روستایی در هریس یا کارگاهی در کاشان، با دست بافته شده است.
خرید فرش ایرانی یک فرآیند احساسی است. آنقدر درگیر تعداد گرهها و مناطق بافت نشوید که عشق به خودِ اثر را فراموش کنید. وقتی فرش دستدومی را پیدا کردید که با شما حرف میزند فرشی که رنگهایش به اتاقتان گرما میبخشد و الگوهای فرسودهاش داستانی را روایت میکنند شما چیزی واقعاً خاص یافتهاید که از تمام ترندها و مدهای گذرا عمر بیشتری خواهد داشت.
اگرچه این فرآیند به چشمان تیزبین و کمی صبر نیاز دارد، اما پاداش آن بیهمتاست. شما صاحب زیراندازی اصیل و مقاوم برای اتاقتان میشوید که هیچ فروشگاه بزرگی نمیتواند مشابه آن را بسازد؛ قطعهای که گرمای گذشته را با خود دارد و آماده است تا گامهای آینده شما را تاب بیاورد. پس گوشه فرش را برگردانید، گرهها را چک کنید و به چشمان خود اعتماد کنید. فرشِ ایدهآل شما، جایی منتظر است تا فصل بعدی داستانش را با شما آغاز کند.
نوشته: مریم مصطفوی
